خبر-خرداد، فصل امتحان خانواده
آخرين ماه از فصل بهار در روزهايي كه گرماي خورشيد، ما را به ياد روزهاي تابستان مي‌اندازد، براي دانش‌آموزان هميشه با فضا و دغدغه امتحانات همراه است.
البته خانواده‌هايي كه فرزند دانش‌آموز دارند، مي‌دانند كه فصل امتحانات نه‌تنها براي فرزندشان بلكه براي والدين و حتي ديگر اعضاي خانواده هم شرايط خاصي را ايجاد مي‌كند.
ايام امتحانات داراي ويژگي‌هايي است كه آن را با درس خواندن در روزهاي ديگر سال تحصيلي متمايز مي‌كند.
ازجمله اين ويژگي‌ها مي‌توان به برنامه فشرده درسي، تفاوت در ساعت‌هاي خواب و بيداري و برنامه غذايي خاص در كنار تفاوت در شيوه رفتار اعضاي خانواده اشاره كرد.
آگاهي بيشتر از اين شرايط متمايز و نحوه برخورد صحيح با آن مي‌تواند ما را در سپري كردن ايامي خوش، ياري كند.
نقش پدرها و مادرها در روزهاي امتحان
يكي از دوره‌هايي كه معمولا در آن مناقشات بين والدين و فرزندان تشديد مي‌شود، همين دوران امتحانات است. گاهي پدر و مادرها آنچنان درگير امتحانات مي‌شوند كه حتي اضطراب و نگراني به مراتب بيشتر از فرزندشان را تجربه مي‌كنند. گاهي نيز به صورت ناخودآگاه فشار‌هاي زيادي بر او وارد مي‌كنند.
اگر جزو آن دسته از والديني هستيد كه فكر مي‌كنند بايد در ايام امتحانات همپاي فرزندشان زحمت بكشند يا درس بخوانند، بدانيد كه با اين روش به هدفتان كه همان موفقيت درسي فرزندتان است، نمي‌رسيد.
در واقع شما به مراتب با وظايف دشوارتري هم روبه‌رو هستيد. شما به عنوان والدين بايد سعي كنيد در اين روزها فضاي آرام و بي‌دغدغه‌اي را براي درس خواندن فراهم كنيد.
اگر فرزند كوچك‌تري در منزل داريد كه هنگام بازي كردن سر و صداي زيادي مي‌كند، بهتر است با دانش‌آموزتان همكاري كنيد. فرزند كوچك‌تر را براي بازي به بيرون از منزل ببريد. زماني كه والدين تآكيد زيادي روي نمره داشته باشند، باعث ايجاد فشار رواني روي فرزندشان مي‌شوند.
براي مثال هنگامي كه فرزندتان نمي‌تواند امتحاني را با موفقيت به پايان ببرد، ممكن است بيش از هرچيز به عكس‌العمل شما فكر كند و از بقيه امتحاناتش باز بماند.
هرگز مقايسه نكنيد
يكي از روش‌هاي نادرست كه ممكن است شما براي ترغيب فرزندتان براي درس خواندن پيش بگيريد، اين است كه او را با خواهر، برادر، دوستان يا اقوام هم سنش مقايسه كنيد. اين كار نه‌تنها باعث علاقه‌مندي او به درس خواندن نخواهد شد بلكه احساس بيزاري از كسي كه با او مقايسه شده است، در وي ايجاد مي‌كند.
سعي كنيد همواره خود را با مسوولان مدرسه و بخصوص معلمان هماهنگ كنيد. در اين صورت مي‌توانيد از نقاط قوت و ضعف فرزندتان آگاه شويد و پيش از شروع امتحانات در اين زمينه به فرزندتان كمك كنيد.
اين كه مدام با جملاتي تكراري امتحان را به فرزندتان يادآوري كنيد و به او امر و نهي كنيد تا درس بخواند تنها مي‌تواند باعث به هم ريختن اعصاب شما و فرزندتان شود. اگر كمتر اما در مواقع ضروري از اين جملات استفاده كنيد، باعث خواهد شد تا بيشتر نتيجه بخش باشند.
همان طور كه توجه بيش از اندازه به امتحانات بچه، كاركرد مثبتي ندارد، بي‌توجهي نيز نمي‌تواند عواقب خوبي به همراه داشته باشد.
براي مثال بسياري از دانش‌آموزان از برگزاري مهماني‌هاي مختلف توسط والدينشان گلايه مي‌كنند. معمولا مدت زماني كه دانش‌آموزان در آن درگير امتحانات هستند، حداكثر تا يك ماه به درازا مي‌كشد.
به تعويق انداختن موقت اين گونه برنامه‌ها و تفريحات در اين مدت مي‌تواند در موفقيت فرزندان تاثيرگذار باشد.
متفاوت غذا بخوريد
درس خواندن يك فعاليت فكري است كه انرژي زيادي از فرد مي‌گيرد. بنابراين طبيعي است كه هنگام مطالعه تمايل بيشتري به غذا خوردن نشان دهيد.
اگر مي‌خواهيد بازدهي كارتان افزايش پيدا كند به جاي استفاده از خوراكي‌هاي با ارزش غذايي پايين از مواد مغذي مانند مغز‌ها يا ميوه استفاده كنيد. خوراكي‌هاي شيرين‌تر هم مي‌تواند گزينه خوبي در اين زمينه باشد.
يكي از مهم‌ترين دغدغه‌هاي غذايي اين ايام، صبحانه است كه نبايد نسبت به آن بي‌تفاوت بود. شما بايد سعي كنيد شب قبل از امتحان يك شام سبك بخوريد و در عوض صبحانه مفصل‌تري ميل كنيد
چطور درس بخوانيم؟
وقتي به حجم كتابي كه بايد بخوانيد و امتحان دهيد نگاه مي‌كنيد، دست و دلتان مي‌لرزد. اگر طي سال تحصيلي تنبلي هم كرده‌ايد و كتابتان را دست نخورده براي شب امتحان نگه داشته‌ايد، اوضاع به نظرتان حسابي سخت و دشوار مي‌رسد، اما نگران نباشيد.
اگرچه همه كارشناسان تحصيلي معتقدند مطالعه دروس در طول سال تحصيلي فوايد متعددي دارد. براي مثال آرامش بيشتر هنگام مطالعه و دوره درس‌ها در فواصل زماني معين و نزديك به هم، باعث مي‌شود تا مطالب از حافظه كوتاه‌مدت به حافظه بلندمدت منتقل شود.
مغز انسان با ورود اطلاعات به حافظه بلندمدت آنها را طبقه‌بندي مي‌كند. براي مثال شما مي‌توانيد اگر اطلاعات مرتبطي را با اطلاعات جديد در اختيار داريد، شناسايي كنيد و در كنار يكديگر قرار دهيد.
ضمن آن كه مدت نگهداري اين اطلاعات در حافظه بلندمدت بيشتر است. به همين دليل زماني كه شما در شب امتحان سراغ بازيابي اطلاعات مي‌رويد با يك دوره كردن كوتاه مي‌توانيد به بخش اعظمي از اطلاعات دسترسي پيدا كنيد.
اما تمام اين موارد نبايد باعث دلسردي شما شود. شايد ممكن باشد با مطالعه درس‌ها در شب امتحان نتيجه مطلوبي بگيريد، اما اين كار منوط به تلاش چند برابر است.
ابتدا بايد توجه داشته باشيد ورود يكباره حجم بالايي از اطلاعات به مغز، آن را بسرعت خسته و فرسوده مي‌كند. بنابراين بايد ساعت درس خواندن را به فواصل زماني معين تقسيم كنيد.
يكي از قابل قبول‌ترين دوره‌هاي مطالعاتي شامل 50 دقيقه درس خواندن و 10 دقيقه استراحت است. قبل از شروع درس خواندن عناوين اصلي كتاب را مورد بررسي قرار دهيد و با توجه به زماني كه در اختيار داريد، آن را تقسيم‌بندي كنيد.
با توجه به اين كه اين شيوه مطالعه، كمي فشرده است، در صورت امكان بعد از هر امتحان، ادامه روز را به استراحت اختصاص دهيد يا اين كه حجم كمي را به مطالعه بپردازيد.
اگر هيجان‌زده و مضطرب يا خسته هستيد، درس خواندن نه‌تنها مشكلي از شما را دوا نمي‌كند بلكه باعث به هم ريختن بيشتر ذهن شما نيز شود.
تمركز، كليد هر نوع يادگيري است. شايد شما هم بارها تجربه كرده‌ايد كه درست زماني كه شروع به درس خواندن مي‌كنيد، افكار مختلفي يكباره به ذهن شما هجوم مي‌آورد.
در واقع ساعت‌ها در حالي كه به يك نقطه خيره شده‌ايد، به همه چيز فكر مي‌كنيد بجز مطالب درسي كه پيش رو داريد البته اين مشكل هم راه‌حلي دارد. مغز انسان به علت قدرت سيال بودن آن، قادر است از زمان و مكان حاضر فاصله بگيرد و خود را در شرايط ديگري قرار دهد.
اين توانايي در اغلب موارد، ضروري و مفيد است. شما مي‌توانيد با اندكي تمركز، زماني كه نياز داريد تنها به مساله‌اي خاص فكر كنيد، اين حالت را از بين ببريد.
اگر فرزند كوچك‌تري در منزل داريد كه هنگام بازي كردن سر و صداي زيادي مي‌كند، بهتر است با دانش‌آموزتان همكاري كنيد و فرزند كوچك‌تر را براي بازي به بيرون از منزل ببريد
يكي از توصيه‌ها اين است كه قبل از شروع به درس خواندن، به مسائلي كه ذهن شما را درگير خودش مي‌كند، فكر كنيد تا حدي كه ديگر ذهنتان احساس كند براي درس خواندن آمادگي پيدا كرده است.
ترتيب مطالب را جدي بگيريد. يكي از نكاتي كه مؤلفان كتب درسي به آن توجه مي‌كنند، پيش نياز بودن برخي مطالب نسبت به مطالب ديگر است. بنابراين اگر مي‌خواهيد براي امتحانتان مطالعه كنيد، از ابتداي كتاب آغاز كنيد تا به پايان كتاب برسيد.
اگر فكر مي‌كنيد مطالب كتاب زياد است يا زمانتان آنقدر كم است كه نمي‌توانيد تمام آن را مطالعه كنيد، پيش از آزمون از دبير آن درس در مورد پيش نياز بودن مطالب و اهميت آنها سوال كنيد.
برنامه‌ريزي را فراموش نكنيد. اگر زمان به شما اجازه مي‌دهد، سعي كنيد مطالب را با صبر و حوصله بخوانيد و در نهايت فرصتي را به تكرار آن اختصاص دهيد.
چه كارهايي را انجام ندهيم؟
ممكن است شما هم جزو آن دسته از افرادي باشيد كه انجام كارهايشان را به دقيقه آخر موكول مي‌كنند.
براي مثال اگر مي‌بينيد كه چند روز براي مطالعه يك درس فرصت داريد تنها روزها و لحظات پاياني را به مطالعه اختصاص مي‌دهيد.
اين كار اگر باعث كاهش انگيزه شما براي يك دوره درس خواندن فشرده نشود، دست‌كم موجي از دلهره و اضطراب را به جان شما مي‌اندازد.
ضمن آن كه شما احتمالا به تصور اين كه بقيه همكلاسي‌هايتان چند روز را به مطالعه گذرانده‌اند دچار كاهش اعتماد به نفس خواهيد شد.
نااميد نباشيد. تصور اين كه تنها حداقل نمره را به دست آوريد. از خودتان دور كنيد. شما بايد سعي كنيد همواره بالاترين‌هاي ممكن را تصور كنيد تا موفقيت بيشتري به دست بياوريد.
تلفن همراه يا گوشي منزل را كنار خودتان قرار ندهيد. اين كار تنها به حواس‌پرتي شما منجر مي‌شود. ممكن است اصلا از آنها استفاده نكنيد، اما مدام تمركزتان را از دست مي‌دهيد.
چه كارهايي را انجام دهيم؟
معمولا فرصت زياد بين 2 امتحان تنها به يك درس اختصاص ندارد. در اين شرايط بهترين كار اين است درس‌هايي كه در آنها ضعف بيشتري داريد را شناسايي كنيد و براي آنها وقت بيشتري بگذاريد.
انگيزه ايجاد كنيد. ممكن است درسي را دوست نداشته باشيد يا آن را در راستاي استعدادهايتان ندانيد. حتي ممكن است با خودتان فكر كنيد اين درس هيچ‌گاه در زندگي روزمره به درد شما نمي‌خورد، اما واقعيت اين است كه عدم موفقيت در يك درس بقيه دروس را هم تحت تاثير قرار مي‌دهد.
زماني كه شما به عنوان يك شاگرد موفق شناخته مي‌شويد اعتماد به نفس بيشتري پيدا مي‌كنيد و مي‌توانيد در رشته يا درس مورد علاقه‌تان موفقيت بيشتري كسب كنيد.
براي ايجاد انگيزه بيشتر مي‌توانيد كار‌هاي مورد علاقه‌تان را در خلال درس خواندن انجام دهيد. مثلا در برنامه‌ريزيتان تماشاي برنامه‌اي كه دوست داريد را در زمان استراحتتان قرار دهيد و از خودتان بخواهيد تنها زماني بهسراغ آن برويد كه درس خواندنتان تمام شده باشد.درس‌ها را متناسب با يكديگر انتخاب كنيد.
اگر قصد داريد از شيوه مطالعه چند درس استفاده كنيد ماهيت درس‌ها را فراموش نكنيد. براي مثال سعي كنيد يك درس حفظي را در كنار يك درس مفهومي قرار دهيد تا كمتر دچار خستگي شويد.
توانايي نه گفتن را در خودتان بالا ببريد. ممكن است زماني كه مشغول درس خواندن هستيد يكي از دوستانتان با شما تماس بگيرد و بر سر مسائلي كه چندان اهميت ندارد با شما وارد گفت‌وگو شود. در اين مواقع لازم است تا كارها را در ذهنتان اولويت‌بندي كنيد و از دوستان بخواهيد زمان ديگري را با شما تماس بگيرد.
شرايط مطالعه
قبلا اگر دانش‌آموزي مي‌خواست شروع به درس خواندن كند، همه تصور مي‌كردند لازمه اين كار داشتن يك اتاق ساكت است. البته اين تفكر از آنجا سرچشمه مي‌گيرد كه توجه در انسان در هر لحظه مي‌تواند تنها به يك موضوع جلب شود و زماني كه شما سر و صدايي مي‌شنويد توجهتان از درس خواندن، به آن صدا جلب مي‌شود بنابراين مي‌توان نتيجه گرفت كه نه‌تنها بايد روي ساكت بودن يك محيط تاكيد داشت، بلكه از لحاظ بصري نيز بايد از قرار گرفتن در محيط‌هاي شلوغ خودداري كرد. داشتن يك اتاق مرتب و خلوت به همان اندازه مي‌تواند تمركز شما را جلب كند كه يك اتاق ساكت اين كار را انجام مي‌دهد.
معمولا پدرها و مادرها زماني كه مي‌خواهند به فرزندشان توصيه كنند كه درس بخوانند مي‌گويند صبح زود بهترين زمان يادگيري و درس خواندن است.
اگرچه صبح زود بعد از يك خواب كافي ذهن در آمادگي بيشتري به سر مي‌برد، اما واقعيت اين است كه اين مساله تحت شرايط مختلفي مي‌تواند در افراد گوناگون تفاوت داشته باشد.
ممكن است شما هم جزو آن دسته افرادي باشيد كه هنگام شب از تمركز بالاتري برخورداريد. اين به معناي پايين‌تر بودن ميزان يادگيري شما نيست، بلكه مساله‌اي طبيعي است و اختلالي در يادگيري شما ايجاد نمي‌كند.
امان از خواب بي‌موقع
فصل امتحانات كه مي‌شود ديدن چهره‌هاي خسته چيز عجيبي به نظر نمي‌رسد. دليل اين مساله به هم خوردن ساعت خواب دانش‌آموزاني است كه با تصور اين كه بايد شب‌ها بيدار بمانند و درس بخوانند خوابشان را در مرحله دوم اهميت قرار مي‌دهند. اين در حالي است كه به دست آوردن آمادگي ذهني جز با استراحت كافي ممكن نيست. داشتن خواب حداقل شش ساعت در شبانه‌روز براي داشتن توانايي يادگيري بالا امري ضروري است.
شما مي‌توانيد اين زمان را به چند بخش تقسيم كنيد و در ساعات مختلف شبانه‌روز از آن بهره ببريد.
از ديگر آفت‌هايي كه در اين ايام گريبانگير دانش‌آموزان مي‌شود عدم هماهنگي ساعت خواب است.
شما بايد سعي كنيد هر روز در ساعت معيني به استراحت بپردازيد تا ساعت بيولوژيكي بدن تنظيم شود و از خستگي بيشتر جلوگيري كند.
استرس‌ها را فراموش كنيم
حتما براي شما هم پيش آمده كه قبل از امتحان دستانتان عرق كرده باشد، سرگيجه داشته باشيد يا تنگي نفس بگيريد. لرزش دستان و تپش قلب هم كه جاي خودش را دارد. در واقع تمام اين‌ها نشانه‌هايي از وجود استرس در شماست.
دانش‌آموزان معمولا يكي از دلايل عدم موفقيت خود را در امتحانات داشتن استرس بالا عنوان مي‌كنند. آنها مي‌گويند با وجود اين كه روي مباحث درسي تسلط بالايي داشتند، اما از شدت اضطراب و نگراني به يكباره دچار فراموشي شده‌اند يا نتوانستد در زمان معين پاسخگوي سوالات باشند.
اين حالت يك وضعيت فراگير است و در واقع همه دانش‌آموزان هنگام امتحان حدي از استرس را تجربه مي‌كنند.استرس و نگراني به خودي خود آسيب‌زا نيست، بلكه زماني چهره مشكل‌آفرين بودن را به خود مي‌گيرد كه مانع كارايي فرد شود.
گاهي همين اضطراب‌هاست كه افراد را وامي‌دارد تا شروع به درس خواندن يا فعاليت بيشتر كنند، اما شما بايد مهارت اين را داشته باشيد تا ميزان اين اضطراب را در اختيار خود درآوريد. يكي از راه‌هاي غلبه بر اضطراب شناسايي دلايل آن است.
اگر شما با وجود مطالعه كامل درس‌هايتان باز هم دچار نگراني مي‌شويد بايد علت اين حالت را در پايين بودن اعتماد به نفس يا كم بودن خودباوريتان جستجو كنيد.عوامل بيروني ديگري مثل دوستان، معلمان و خانواده هم در اين زمينه دخيل هستند.
اگر دوستاني داريد كه مدام شما را تحت فشار مي‌گذارند يا با اعلام اين كه تا چه حد براي امتحان آمادگي دارند شما را دچار نگراني مي‌كنند بهتر است از آنها دوري كنيد. واقعيت اين است كه آگاهي از ميزان مطالعه ديگران هيچ‌گاه تاثير مثبتي روي شما نخواهد داشت.
يكي از نكاتي كه مسوولان آموزشي روي آن تآكيد مي‌كنند اين است كه قبل از امتحان با دوستانتان در مورد مسائل درسي صحبت نكنيد. اگر متوجه شديد كه صحبت‌ها مدام حول امتحان و مطالب درسي حركت مي‌كند بلافاصله از جمع فاصله بگيريد، چراكه استرس شما را افزايش مي‌دهد.
گاهي معلمان با هدف ترغيب دانش‌آموزان به مطالعه دقيق‌تر، از امتحان موجودي وحشتناك و غيرقابل رويارويي مي‌سازند كه اين وضعيت نه‌تنها تاثير مثبتي به همراه نخواهد داشت، بلكه مانع تمركز دانش‌آموزان به علت نگراني خواهد شد.
بايد‌ها و نبايد‌هاي شب قبل از امتحان
كارهايي كه لازم است شب قبل از امتحان انجام دهيد در پايين آوردن نگراني شما بسيار موثر است.
براي مثال قبل از خواب وسايل مورد نياز روز بعد نظير قلم، كارت ورود به جلسه و ساير ملزومات را آماده كنيد.
مروري كوتاه بر مطالب درسي مي‌تواند آنها را در حافظه بلندمدت شما تثبيت كند. خواب بموقع و كافي ارتباط مستقيمي با تمركز شما در روز آينده خواهد داشت.شب قبل از امتحان يك بطري آب يخ‌زده را آماده كنيد و با خود ببريد تا روز بعد هنگام امتحان به علت تشنگي تمركزتان را از دست ندهيد.
انرژي‌هاي منفي را از خود دور كنيد. براي مثال هيچ‌گاه افكاري كه به شما القا مي‌كند در امتحان موفق نمي‌شويد را در ذهنتان نياوريد. تصور كنيد امتحان آساني در پيش داريد و بدون شك بهترين نتيجه از آن نصيبتان مي‌شود.
نكات مهم
ـ خستگي ذهني مانند خستگي جسمي نيست كه با چند ساعت استراحت از بين برود، بلكه خستگي‌هاي روحي معمولا بسيار ماندگار است. وجود حدي از خستگي روحي در اين ايام طبيعي است، اما شما بايد بكوشيد با يك برنامه‌ريزي صحيح مانع ايجاد اين شرايط شويد و انرژي خود را تا پايان امتحانات حفظ كنيد.
ـ بهتر است در زمان استراحت بين زمان‌هاي مطالعه از تمرين‌هاي ذهني آرامش‌بخش يا ورزش استفاده كنيد.
ـ همراه داشتن چند عدد شكلات براي جلسه امتحان مي‌تواند انرژي فوق‌العاده‌اي را به شما بدهد.
مقام معظم رهبری:امروزاولویت اصلی کشورمبارزه باجنگ نرم کشوراست.